Artykuły
Różnice i podobieństwa postmodernizmu z modernizmem. Który styl dominował?
Pod nazwą postmodernizm kryje się ogół prądów w architekturze przełomu dwudziestego oraz dwudziestego pierwszego wieku, które następowały po modernizmie, odcinały się od jego koncepcji projektowych. W odróżnieniu od modernizmu postmodernizm nie miał ambicji awangardowych. Przedkładał on w architekturze komponowanie oraz kompilowanie nad poszukiwanie.Architektura postmodernistyczna charakteryzuje się przede wszystkim pluralizmem oraz złożonością. Zdaniem postmodernistów, architektura nie musi ulegać duchowi czasu czy postępowi technicznemu, natomiast musi zależeć od kontekstu, nastroju i wreszcie osobistych upodobań architekta czy inwestora. Definicję postmodernizm w odniesieniu do architektury po raz pierwszy wykorzystał Joseph Hadnut w 1945 (post-modern house). O ile jako postmodernistyczne w ogólniejszym sensie (w nawiązaniu do filozofii postmodernistycznej) definiować można wszystkie prądy po modernizmie, w ściślejszym znaczeniu postmodernizm oznacza tendencje historyzujące. Termin ten (czyli po-modernizm) w tym ujęciu, prezentowanym miedzy innymi przez Charlesa Jencksa (Post-Modern Architecture, 1975), wprowadzony został do powszechnego obiegu przez dziennikarzy New York Timesa w 1978 przy okazji prezentacji projektu biurowca AT&T, który był projektu Philipa Johnsona.
Postmodernizm rozwijał się jako dojrzały protest przeciwko modernizmowi od połowy lat pięćdziesiątych w tworzonej przez nowoczesnych (czyli odrzucających tradycjonalizm) twórców architekturze, gdzie motywy oraz aluzje historyczne nadawały jej specyficzny nastrój, bardzo często z elementami przewrotnego humoru. We Włoszech Giancarlo de Carlo oraz Carlo Scarpa połączyli funkcjonalną architekturę z miejscowymi historycznymi wzorcami, przez co wyszli daleko poza regionalizację przyjętą w późnym modernizmie. W Stanach Zjednoczonych dążono do reprezentacyjności i nadania architekturze znaczenia. Kolegium Stilesa i Morse'a Eero Saarinena przywoływało nastrój średniowiecznego miasta, także twórczość, wspomnianego już, Philipa Johnsona pokazywała zainteresowanie historycznie wykorzystywanymi metodami kształtowania przestrzeni oraz elewacji. Wątki historyczne oraz nawiązania do lokalnej tradycji pojawiły się w już na początku lat sześćdziesiątych również w architekturze japońskiej.
Za dokładną datę narodzin postmodernizmu określa się okolice roku 1965. Przełomem było ukazanie się publikacji Jane Jacobs The Death and Life of Great American Cities oraz Roberta VenturiegoComplexity and Contraddiction in Architecture (Złożoność i sprzeczność w architekturze) i Learning from Las Vegas. Modernizmowi zarzucano wówczas brak wyrazu oraz bezduszność. Jacobs uważał, iż w planowaniu miast nie trzeba dążyć do uproszczenia struktury, ale jedynie organizować skomplikowany system. Natomiast Venturi przykładał bardzo duże znaczenie do dowcipu oraz ironii w architekturze. Narastająca krytyka modernizmu miała swoją kulminację w roku 1972, kiedy to doszło do wyburzenia czternastopiętrowych wielkopłytowych apartamentowców w St. Louis, które zostały wzniesione 20 lat wcześniej przez Minoru Yamasakiego. W późnych latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku postmodernizm stał się dominującym kierunkiem w Stanach Zjednoczonych. Z opóźnieniem nurt ten pojawił się w Europie Zachodniej. Rozpowszechnienie mody na postmodernizm pośród inwestorów wpłynęło na jego wulgaryzację, spłaszczenie do komercyjnej otoczki. Weneckie Biennale w 1980 stanowiło kolejny przełom w rozwoju postmodernizmu, to był moment kiedy zaczęto uważać ten styl za dominujący.